Terroryzm

13-09-2001

TERRORYZM

Huntington miał rację

Bartosz Odorowicz
.

Zamach terrorystyczny na budynek World Trade Center i Pentagon skłania nas do ponownego przemyślenia tego, co Samuel Huntington zawarł w swojej pracy pt Zderzenie cywilizacji. Wydaje się bowiem, że niedoceniono realności wizji amerykańskiego politologa, oskarżając go o dramatyzowanie i zbytnie upraszczanie sytuacji międzynarodowej.

Oczywiście nikt nie kwestionował tego, że terroryzm islamski i konflikty religijne są istotnym problemem dla społeczności międzynarodowej. Nie uważano ich jednak za pierwszoplanowe. Analityków wciąż bardziej wydawały się zajmować problemy Rosji, wzrost potęgi Chin czy niesnaski pomiędzy Unią Europejską i USA. Z kolei niektórzy komentatorzy skłonni byli zaniedbywać kwestie polityczne na korzyść ekonomicznych, twierdząc, że wkrótce zaczną się czasy, w których ekonomia będzie jedynym wyznacznikiem polityki. Wszystkie te sprawy zeszły na dalszy plan w obliczu nowojorskiej tragedii.

Po raz pierwszy w historii atak terrorystyczny dotknął nie tylko zwykłych obywateli, ale poważnie uderzył w struktury państwowe i międzynarodowe, zakłócając pracę administracji USA i wzniecając panikę zarówno wśród zwykłych ludzi, polityków, jak i ekonomistów. Terroryści udowodnili, że choć dysponujący relatywnie niezbyt znacznymi środkami tak finansowymi, jak militarnymi, są w stanie nie tylko zastraszyć ludność cywilną, ale także bardzo skutecznie zdezorganizować aparat państwowy (choćby tylko na jakiś czas) a wręcz zniszczyć jego część (vide atak na Pentagon). Tym samym terroryzm przestał być dla zagrożonego nim kraju jedynie uciążliwym problemem. On stał się realnym zagrożeniem dla bytu państwowego.

Zaatakowany kraj, Stany Zjednoczone Ameryki Północnej, są supermocarstwem - jedynym na Ziemi państwem zdolnym do natychmiastowego działania w każdym zakątku globu. Są państwem, które nigdy jeszcze nie doświadczyło zewnętrznego ataku na swoje kontynentalne terytorium. A jednak kilkudziesięciu lub kilkuset terrorystów odważyło się na coś, na co nie odważyłby się żaden rząd ery zimnej wojny i uderzyło w samo serce USA, na kilka godzin paraliżując ośrodki decyzyjne w tym kraju. Uderzyło z zabójczą perfekcją, która spowodowała śmierć tysięcy ludzi. Taka akcja musi mieć znaczne reperkusje na arenie międzynarodowej.

Przede wszystkim niewiadomą jest odwet USA. Przeciw komu będzie skierowany? Czy to będzie akcja lotnicza przeciwko obozom terrorystów na całym świecie, czy też Amerykanie zbombardują może rządzących Afganistanem Talibów? Czy do akcji włączy się Izrael? Jaka będzie reakcja USA gdy okaże się, że terroryści byli Pakistańczykami lub w Pakistanie się szkolili? Jak zareagowałyby na to Indie? Wreszcie jakie będą reakcje państw arabskich na ewentualną kontrakcję Waszyngtonu? Te właśnie pytania zaprzątają teraz polityków na całym świecie. Spróbujmy na nie odpowiedzieć.

Społeczeństwo amerykańskie zdecydowanie domaga się jakiejś spektakularnej akcji odwetowej.

    Długotrwała i prowadzona przez tajne służby cicha wojna przeciw terrorystom spektakularną nie jest. Naloty i to ciężkie, muszą więc nastąpić, kwestia tylko w tym, gdzie i kiedy Amerykanie uderzą. Afganistan wydaje się miejscem do tego najlepszym. Z Talibami nikt nie prowadzi żadnych interesów (może poza bossami narkotykowymi), nieprzychylnie spoglądają na nich muzułmańscy sąsiedzi (poza Pakistanem, ale ten nad sympatię do Talibów przedłoży dobre stosunki z USA i strach przed gniewem Waszyngtonu) wreszcie atak taki byłby względnie łatwy z wojskowego punktu widzenia (brak obrony p-lot, cele powierzchniowe - łatwe do zaatakowania i zniszczenia). Dlatego można spodziewać się w najbliższej przyszłości nalotów właśnie na Afganistan.
   Świat został również zszokowany reakcją Palestyńczyków na wieść o zamachu. Sympatia dla narodu palestyńskiego znacznie osłabnie i można przypuszczać, że Izrael dostanie od światowej opinii publicznej i przywódców Zachodu swego rodzaju wolną rękę w działaniach przeciw Autonomii Palestyńskiej. Czy skorzysta z tej okazji? Jak zareagują na ewentualne zdecydowane działania premiera Szarona kraje arabskie? Czy pozycja Arafata osłabi się czy wzmocni w tej sytuacji? Tu także wiele jest pytań, choć o odpowiedż znacznie trudniej. Możliwy jest praktycznie każdy scenariusz, łącznie z nową wojną w dłuższej perspektywie.
   Niezwykle istotne będą skutki długofalowe. Może się bowiem okazać, że data 11 września 2001 roku okaże się początkiem nowej ery w stosunkach międzynarodowych. Ery religijnej nienawiści i fanatycznego terroryzmu, przewidzianej przez Samuela Huntingtona. Ery, w której dominującym wyznacznikiem będzie religia, tak jak w czasach zimnej wojny była nim ideologia.

Islamski terroryzm udowodnił, że może zachwiać nawet supermocarstwem, ale zaczął być przez to traktowany śmiertelnie poważnie. Już nikt nigdy go nie zlekceważy, ani nie będzie traktował jako lokalne zjawisko. Ze ścigającego zacznie być ściganym. Będzie zwierzyną, a łowcą będą zjednoczone zachodnie demokracje. Paryż może wreszcie zrozumie, że ambicjonalne niesnaski i fochy z USA, schodzą w dzisiejszym świecie na dalszy plan i nie mogą być wyznacznikiem francuskiej polityki. Europejska tożsamość obronna to chwytliwe, ładnie brzmiące hasło, ale żeby powstrzymać tak świetnie zorganizowany, zdecydowany na wszystko terroryzm, Europa musi ściśle z Ameryką współpracować. Być może 11 września europejscy politycy zrozumieli to, bo w dwa dni później Rada Ambasadorów NATO wydała oświadczenie o potraktowaniu ataku na USA jako ataku na wszystkich członków NATO, w myśl słynnego artykułu 5 Paktu Północnoatlantyckiego. Czyżbyśmy byli świadkami narodzin antyislamskiego bloku euroatlantyckiego? Jest to konkluzja dziś zbyt przedwczesna, ale jeśli kiedykolwiek taki blok powstanie, to właśnie atak na WTC i Pentagon będzie uważany za pierwszy sygnał o konieczności jego utworzenia.

Do owego frontu z pewnością weszłaby Rosja, która chyba wreszcie zaczyna rozumieć że największym zagrożeniem dla niej nie jest obecność NATO na Bugu czy w republikach bałtyckich, ale islamscy ekstremiści w Afganistanie, Iranie i środkowoazjatyckich republikach postradzieckich. Znaczne zbliżenie z Rosją byłoby na rękę Europie, a i dla USA miałoby dużą wartość ze względu na dobrą znajomość islamistów przez rosyjskie służby specjalne. Do bloku mogłyby wejść także Indie - sojusznik Rosji i wróg Pakistanu, które przecież już 14 września zaoferowały swoje bazy samolotom amerykańskim dla ewentualnej akcji oraz Izrael, strategiczny partner USA, z którym Rosja ma przecież także coraz lepsze stosunki. I tak oto może powstać front antyislamski - zdecydowany zwalczać oficjalnie terroryzm, ale faktycznie skierowany... No właśnie, przeciw komu?

Huntington uważa, że przeciwwagą dla tego bloku stanie się tzw sojusz islamsko-konfucjański. Amerykański politolog wskazuje na dobre stosunki i zacieśniającą się współpracę wojskowo-naukowa pomiędzy Chinami i Pakistanem oraz Koreą Północną i Iranem. Niechęć, jeśli można tak delikatnie to nazwać, do USA jest podstawowym zwornikiem takiej koalicji. Kraje muzułmańskie rozumieją oczywiście gniew Ameryki, ale z pewnością zaniepokoją się powstaniem bloku nieprzyjaznych, a w najlepszym wypadku niezbyt im ufających państw. Będą więc szukały jakiegoś sojusnika i znajdą go w Pekinie i Phenianie. Oczywiście nie musi doprowadzić to do wojny w powszechnym rozumieniu tego słowa. Możliwa jest jednak nowa zimna wojna, choć jeśli Rosja, Indie czy Izrael wejdą do frontu i będą chciały wykorzystać go do własnych, partykularnych celów (odpowiednio: likwidacja problemu kaukaskiego, rozprawa z Pakistanem, ostateczne starcie z Palestyńczykami) to do wojny gorącej może jak najbardziej kiedyś dojść.

Co to wszystko oznacza dla Polski? Przede wszystkim po raz pierwszy w historii nie jesteśmy na pierwszej linii frontu. Oczywiście wojna z terroryzmem to wojna, na której ciężko określić jakiekolwiek fronty, ale rzeczą jasną jest, że Polsce atak terrorystyczny grozi o wiele mniej niż np USA czy Francji. Z jednej więc strony powinniśmy wreszcie wyrwać się ze schematów myślenia w kategoriach ściśle geopolitycznych, tzn. przestać w końcu rozpatrywać naszą politykę zagraniczną jedynie w aspekcie sąsiedztwa z Niemcami i Rosją. Musimy po prostu zacząć postrzegać sprawy w kontekście globalnym, i nie zżymać się, jeśli np Waszyngton, Berlin i Moskwa będą w doskonałych stosunkach politycznych.
Z drugiej strony musimy wreszcie zauważyć, że należymy do w miarę spokojnej strefy Morza Bałtyckiego, wraz z krajami skandynawskimi, republikami bałtyckimi i zachodnią Rosją, więc powinniśmy zacieśniać stosunki w obrębie tego regionu, a więc także z Rosją. Taki region jak nasz mógłby stać na uboczu w ewentualnym konflikcie między owym frontem antyislamskim a przymierzem muzułmańsko-konfucjańskim, mógłby też w nim mediować. Nie proponuję tu absolutnie zerwania z USA i opuszczenia naszego sojusznika w trudnej chwili. Wskazuję jedynie na dwie możliwe drogi którymi podążać może nasza polityka zagraniczna: drogę neutralności i drogę podporządkowania koalicji Wschodu (Rosji) i Zachodu. Obie wymagają zupełnego przewartościowania tradycyjnych założeń polskiejpolityki zagranicznej.

Bartosz Odorowicz
Copyright (C) Bartosz Odorowicz