TOMAHAWK
BGM 109
rakieta
do zwalczania celów
nawodnych i naziemnych
W 1972 roku amerykański Departament Obrony zlecił opracowanie pocisku manewrującego, który byłby zdolny do przenoszenia głowicy jądrowej na dużą odległość. Projekt ten był bezpośrednio spowodowany ominięciem układu SALT 1 (Strategic Armaments Limitation Talks) o rozprzestrzenianiu broni jądrowej.
W rezultacie prac nad nowym typem broni powstał pocisk manewrujący Cruise Missile BGM 109 Tomahawk, który wszedł do uzbrojenia amerykańskich sił zbrojnych na początku lat osiemdziesiątych. W 1982 roku Tomahawki weszły na uzbrojenie okrętów podwodnych klasy Los Angeles (zobacz także: szczegółowy opis) a rakiety TLAM-N (Tomahawk Land Attack Missile) w 1984 roku.
BGM 109 Tomahawk może atakować cele naziemne (wersja Tomahawk Land Attack Missile - TLAM) oraz nawodne (wersja Tomahawk Anti-Ship Missile - TASM). Tomahawk może być uzbrojony w głowicę konwencjonalną (TLAM-C), nuklearną (TLAM-N) lub też może przenosić zasobniki kasetowe (TLAM-D).
Tomahawk może być odpalony zarówno spod wody (okręty podwodne klasy Los Angeles - wyrzutnie pionowe t. VLS oraz ze specjalnego pojemnika z wyrzutni torpedowych), jak i z okrętu nawodnego (pancerniki klasy Iowa, krążowniki klasy Virginia, Long Beach i Ticonderoga, niszczyciele klasy Arleigh Burke i Spruance - opancerzone pojemniki-wyrzutnie zawierające 4 rakiety lub kadłubowe wyrzutnie Mk 41), a także z samolotu.
W 1991 roku prezydent George Bush podjął decyzję o wycofaniu z uzbrojenia armii Tomahawka UGM-109A TLAM-N (z głowicą nuklearną). Na wyposażeniu wojsk amerykańskich pozostały jedynie rakiety BGM 109 z głowicami konwencjonalnymi.
Po odpaleniu pocisku uruchamiany jest dopalacz rakietowy CSD/ARC na paliwo stałe nadający Tomahawkowi prędkość umożliwiającą uruchomienie turbowentylatorowego silnika dwuprzepływowego Williams International F107-WR-402. Wkrótce po starcie Tomahawk rozkłada skrzydła o rozpiętości 2,67 m i rozpoczyna lot do celu, którego położenie zostało wcześniej zaprogramowane. Obecnie dzięki wprowadzeniu systemu komunikacji satelitarnej istnieje możliwość przeprogramowania trasy lotu oraz skierowania go na inny cel. Pułap lotu rakiety jest zmienny. Przy starcie wynosi on ok. 100 metrów, później jest to zaledwie 15 metrów na odcinku marszowym i tylko 2-5 metrów w trakcie manerwowania przed atakiem. Tuż przed celem Tomahawk wznosi się na ok. 20-40 metrów i następnie pod ostrym kątem uderza w cel. System naprowadzania składa się z:
Sterowanie rakiety i nadzór nad jej działaniem zapewnia komputer pokładowy. Po zbliżeniu się do celu uruchamiany jest system naprowadzający TERCOM (TErrain COntour Matching radar guidance), który skanuje powierzchnię obszaru, nad którym przelatuje pocisk. System ten porównuje obraz uzyskany ze skanowania obszaru na którym przelatuje z obrazem zapisanym w pamięci komputera pokładowego. System wprowadza poprawki do parametrów lotu i manerwów w trakcie uzyskiwania kolejnych danych. Gdy Tomahawk znajdzie się w pobliżu celu uaktywnia się system DSMAC, który porównuje kształt zlokalizowanych obiektów do kształtu zaprogramowanego w pamięci jako cel uderzenia rakiety BGM 109 Tomahawk.
- odbiornik GPS (Global Positioning System - światowy system nawigacyjny);
- unowocześniony DSMAC (Digital Scene Matching Area Correlation - cyfrowy system kontroli terenu);
- układ kontroli TOA (Time of Arrival - czas dotarcia do celu).
System TERCOM korzysta z bazy trójwymiarowych cyfrowych modeli terenu do wyznaczania aktualnego położenia Tomahawka. Tomahawk poprzez posiadane systemy i kamerę sam wyszukuje celu, który został zaprogramowany w jego pamięci. W trakcie lotu systemy nawigacji korygują jego lot, by utrudnić zestrzelenie oraz omijać napotkane przeszkody.
Tomahawk został po raz pierwszy bojowo w 1991 roku w czasie "Pustynnej Burzy"do ataku przeciwko umocnionym stanowskom irackim, fabrykom uzbrojenia, stanowiskom rakiet ziemia-powietrze, ośrodkom dowodzenia itp. Użyto wtedy 288 rakiet Tomahawk. Tomahawków użyto także w czerwcu i lipcu 1993 roku, w Bośni (Operacja "Deliberate Force") w sierpniu 1995 (po raz pierwszy użyto bojowo wersji Block III) oraz w Iraku w 1996 roku (Operacja "Desert Strike"). Skuteczność ataków wyniosła ponad 90%. Także w czasie rozpoczętej w marcu 2003 roku wojny przeciwko reżimowi Saddama Husseina Tomahawki odegrały pierwszoplanową rolę.
Łącznie z planowanych 297 odpaleń rakiet Tomahawk, zrealizowano 290, a spośród nich 242 uderzyło w cel.
Użycie Tomahawków przeciwko silnie bronionym celom w głebi terytorium nieprzyjaciela radykalnie pozwala zmniejszyć straty wśród presonelu lotniczego oraz straty samolotów bojowych.
Całkowita skuteczność ataków rakiet BGM 109 od czasu ich pierwszego zastosowania bojowego w 1991 roku do roku 1996 wynosi 85%.W marcu 2003 roku powinna rozpocząć się produkcja wersji Block IV tzw. Tactical Tomahawk Penetrator Variant.
Dane techniczne:
Opis rakieta samosterująca dalekiego zasięgu typu Cruise Producent Hughes Missile Systems Co., Tucson, Ariz. Silnik turbinowy silnik dwuprzepływowy Williams International F107-WR-402 dopalacze na paliwo stałe
Długość 5.56 m
z dopalaczami 6.25 mRozpiętość skrzydeł 2.67 m Średnica 0,53 m Waga 1192.5 kg z dopalaczami 1440 kg
Zasięg ok. 1104 km (cel lądowy)
wersje:
- TLAM-N - 2,500 km
- TASM - 450 km
- TLAM-C - 1,300 km
- TLAM-D - 1,300 km
Prędkość ok. 880 km/h System naprowadzania Bezwładnościowy oraz TERCOM
w wersji Block III
TERCOM, DSMAC i GPSGłowica bojowa
- Konwencjonalna 454 kg
- ładunek podkalibrowy
- WDU-36 z ładunkiem PBXN-107 i FMU-148
jądrowa W-80 o mocy 200 ktData wprowadzenia na uzbrojenie sił zbrojnych USA 1983 Koszt 1 400 000 USD- średnia cena 1 egz. 11 210 000 000 USD - całkowity koszt programu
Całkowita produkcja wg programu 4 170 rakiet
film 345 kb
Oprac.: IG-88' 2003
Foto: internet
