Technika Wojskowa

    Zestaw rakietowy ADATS (Air-Defense Anti-Tank Sysytem) był w siłach zbrojnych NATO pierwszym środkiem bojowym przeznaczonym do zwalczania celów powietrznych, jak i naziemnych celów opancerzonych. Zestaw został opracowany przez szwajcarską firmę Oerlikon przy współudziale amerykańskiej firmy Martin Marietta. W konstrukcji tej broni wykorzystano najnowsze rozwiązania techniczne lat 80, przez co uzyskano system uzbrojenia odporny na przeciwdziałanie radioelektroniczne, efektywny nawet w złych warunkach atmosferycznych.

    Zestaw rakietowy ADATS może być montowany na różnych typach pojazdów kołowych lub gąsienicowych. Zestaw na pojeździe bazowym tworzy wóz bojowy ADATS (o łącznej masie ok 4t) stanowiący niezależną jednostkę ogniową, obsługiwaną przez trzech żołnierzy (dowódca, kierowca-mechanik, operator). Zasadniczym elementem wozu bojowego ADATS, decydującym o jego przeznaczeniu, roli i zadaniach jest zestaw rakietowy, w skład którego wchodzą: radiolokacyjna stacja wstępnego wykrywania; dwusegmentowa ośmioprowadnicowa wyrzutnia z rakietami umieszczonymi w rurowuch pojemnikach; blok elektro-optyczny; dwie konsole wskaźnikowe oraz oprzyrządowanie pomocnicze, obejmujące m.in. układ zasilania elektrycznego. Radiolokacyjna stacja wstępnego wykrywania zestawu ADATS pracuje na zasadzie impulsowo-dopplerowskiej w paśmie X, ze skokową zmianą częstotliwości nośnej (frequency hopping), co czyni ja odporną na aktywne zakłócenia radioelektroniczne. Stacja wykorzystuje antenę z minimalnym poziomem listków bocznych i posiada niezbędne urządzenia do tłumienia zakłoceń pasywnych oraz elektronicznego przeciwdziałania zakłoceniom aktywnym. Zasięg widzialności stacji wynosi 24 km, a maksymalna wysokość wykrycia 6000 m. Stacja dzięki dużej rozróżnialności, może wykrywać cele o niewielkiej skutecznej powierzchni odbicia (rakiety, samoloty bezzałogowe itp.) Wyposażenie pomocnicze stacji radiolokacyjnej stanowi układ przetwarzania danych radiolokacyjnych pozwalający na jednoczesne opracowywanie informacji o sześciu celach (położenie w układzie współrzędnych x-y-z i odległość) oraz urządzenie identyfikacyjne celu "swój-obcy".     Stacja radiolokacyjna zestawu wraz z układem przetwarzania danych radiolokacyjnych są umieszczone w jednym zwartym bloku, który może, ale nie musi, być instalowany w każdym wozie bojowym ADATS. W przypadku gdy któryś z wozów bloku takiego nie posiada, wówczas dane o celach uzyskuje on z innej jednostki ogniowej ADATS, wyposażonej w komplet urządzeń radiolokacyjnych. Blok elektro-optyczny jest zamocowany na stabilizowanej podstawie, umieszczonej pomiędzy dwoma czteropojemnikowymi segmentami wyrzutni. Blok został zbudowany w oparciu o system termowizyjny TADS/PNVS wykorzystywany w amerykańskich śmigłowcach AH-64A Apache. W skład bloku wchodzą: termowizor (typu FLIR); kamera telewizyjna wykorzystywana przy dobrej widzialności; laserowy układ naprowadzania pocisku rakietowego (laser CO₂); dalmierz laserowy oraz goniometr na podczerwień do dokonywania pomiaru odchyleń kątowych między torem pocisku rakietowego a linią celowania. Termowizor zestawu pracuje w zakresie fal o długości 8-12 mikrometrów i wykorzystuje układ optyczny o zmiennej ogniskowej, o stosunkowo dużym zasięgu obserwacji oraz szerokim kącie widzenia podczas poszukiwania celu i wąskim - w czasie jego identyfikacji. Kamera telewizyjna pracująca w paśmie częstotliwości bliskim podczerwieni jest integralnym elementem układu optycznego o dwóch polach obserwacji. Obraz uzyskiwany z kamery o bardzo dużej rozdzielczości jest eksponowany na tym samym ekranie operatora, na którym wyświtlany jest obraz termiczny obserwowanego obiektu, przy czym wybór rodzaju zobrazowania pozostawał będzie do decyzji operatora determinowanej warunkami widzialności. Dalmierz laserowy zbudowany na laserze NdYAG jest przeznaczony przede wszystkim do określenia czy cel powietrzny znalazł się w strefie rażenia zestawu, a w przypadku zwalczania celów naziemnych do dokładnego pomiaru odległości. Laserowy Układ naprowadzania pocisku rakietowego na cel jest zbudowany na laserze gazowym CO₂, którego promieniowanie jest emitowane i modulowane przez specjalny układ optyczny o zmiennej ogniskowej.
     Pocisk rakietowy zestawu ADATS jest umieszczony w zamkniętym hermetycznie pojemniku rurowym, spełniającym również rolę prowadnicy. Długość pocisku wynosi 2.05 m, średnica 152 mm, a masa 51 kg. Pocisk ten pod względem budowy i kształtu jest podobny do innych współczesnych pocisków rakietowych tego typu, np do pocisków Patriot. Nie posiada on ani skrzydeł, ani lotek a jedynie cztery stery umieszczone w tylnej części rakiety, rozkładające się (po opuszczeniu przez pocisk pojemnika) wskutek zadziałania specjalnego układu pneumatycznego. Na dwóch brzechwach sterowych umieszczona odbiorniki promieniowania laserowego przyjmujące sygnały korekcji toru lotu.
 

 
    Pocisk jest napędzany przez dwustopniowy silnik rakietowy na bezdymne paliwo stałe. W czasie trzech sekund pracy silnika pocisk osiąga prędkość ponad 3 Ma (dla porównania, pocisk rakietowy systemu Roland leci z prędkością ok 1.6 Ma). Dopuszczalne przeciażenie rakiety wynosi 42 g. Aktywny, elektrooptyczny zapalnik zbliżeniowy, ulokowany bezpośrednio przed częścią napędową pocisku, zawiera cztery nadajniki laserowe i taką sama liczbę detektorów promieniowania laserowego. Jego funkcją jest odpowiednie regulowanie opóźnienia zadziałania głowicy bojowej, stosownie do zmieniających się wartości kąta między torem lotu pocisku a torem przemieszczania się celu.

    Budowa głowicy bojowej pocisku zapewnia skuteczne niszczenie zarówno celów powietrznych jak i naziemnych. Ładunek wybuchowy, rozmieszczony wokół stalowego korpusu odłamkowego, w czasie detonacji wywołuje odpowiedni efekt rażenia odłamkami przy zwalczaniu celów powietrznych lub efekt pocisku kumulacyjnego przy niszczeniu celów naziemnych. System kierowania i stabilizacji pocisku oddziaływując na cztery stery ogonowe, utrzymuje go wewnątrz modulowanej wiązki promieniowania laserowego. W systemie tym występuje m.in cyfrowy autopilot i podstawa stabilizowana trzema żyroskopami. Całość jest kontrolowana przez 9 mikroprocesorów.
    W wierzchołkowej części rakiety umieszczono zapalnik uderzeniowy wykorzystywany przy zwalczaniu celów naziemnych. Jest to urządzenie mechaniczne, które zostaje uruchomione po trafienu pocisku w cel; następuje wówczas rozbicie obudowy zapalnika, zamknięcie obwodu elektrycznego i inicjacja ładunku bojowego. Pocisk rakietowy, umieszczony wewnątrz hermetycznie zamkniętego pojemnika, nie wymaga przed startem żadnych sprawdzeń ani przygotowań. Technika zamknięcia pojemnika i zabezpieczenie pocisku mają pozwalać na ich łączne przechowywanie przez 15 lat. Pojemnik wraz z pociskiem waży 64 kg. Jego długość wynosi 218, a średnica 24 cm. Niewielka masa oraz wymiary pojemnika z pociskiem umożliwiają jego ręczne przeładowanie przez dwóch żołnierzy. Każdy pojemnik jest zaopatrzony w dwa węzły konstrukcyjne, za pomocą których jest zespalany z odpowiednimi urządzeniami wyrzutni i pojazdu bojowego. Jeden z węzłów służy do połączeń elektrycznych, a drugi do podłączenia instalacji zasilania argonem, niezbędnym do chłodzenia czujników laserowych znajdujących się na sterach pocisku rakietowego.
    Dzięki kombinowanej metodzie naprowadzania na cel, w pierwszej fazie lotu pocisku do zwalczanego obiektu wiązka laserowa nie musi być skierowana dokładnie na cel. Dlatego gdy cel jest wyposażony w czujniki bezpieczeństwa ostrzagające o opromieniowaniu wiązką laserową, to nie zostanie on w porę ostrzeżony o grożącym mu niebezpieczeństwie. Produkcję zestawu rakietowego ADATS rozpoczęto w 1987 roku na zamówienie kanadyjskich sił zbrojnych.
Oprac. IG-88 '1997