Panzerwaffen

Bardzo Mała Encyklopedia Niemieckiej Broni Pancernej z II w.ś.

PzKpfw VI TIGER

czołg ciężki SdKfz. 181, PzKpfw VI Ausf. H1 (E)

. część pierwsza

Prototyp - historia rozwoju konstrukcji

Historia rozwoju niemieckich czołgów ciężkich rozpoczyna się w roku 1925. Wtedy to Heereswaffenamt (Urząd Uzbrojenia Armii Lądowej) przedstawił założenia konstrukcyjne czołgu ciężkiego o masie całkowitej do 20 ton. Czołg ten miał osiągać prędkość maksymalną 40 km/h, miał mieć możliwość pokonywania przeszkód wodnych o głebokości 0,8 m (z prędkością 6 km/h) i wzniesień o nachyleniu stoku do 30 stopni. Projekt nowego czołgu otrzymał dezinformujące oznaczenie Grosstraktor.

Zanim doszło do zaprojektowania prototypu czołgu nazwanego Tiger, przez wiele lat w Nieczech opracowywano kolejne konstrukcje czołgu ciężkiego. Powstał szereg mniej lub bardziej udanych konstrukcji takich jak czołg NbFz, DW 1 i DW 2 (Durchbruchwagen - czołg przełamania), VK 6501 (H - Henschel) (czołg ten z powodu wielkości i ograniczeń transportowych miał być przewożony drogą kolejową rozłożony na trzy części!), VK 3001 (H), VK 3001 Leopard (P - Porsche), VK 3601 (H), VK 4501 (H) i VK 4501 (P).

czołg NbFz

VK 3001 (H)

VK 3601 (H)

Te dwie ostatnie konstrukcje opracowane przez biura konstrukcyjne Henschela i Porsche w latach 1941-1942, były opracowywane już na podstawie zamówienia z Waffenamt z maja 1941 roku, gdzie Adolf Hitler osobiście ustalił ogólne warunki jakie miał spełniać nowy czołg ciężki: armata o dużej zdolności przebijania, gruby pancerz, szybkość poruszania się 40 km/h i ciężar 60 ton. Prototypy miały być zademonstrowane Hitlerowi w dniu jego urodzin 20 kwietnia 1942 roku. Powstanie dwóch projektów opartych na tych samych założeniach było wynikiem zarządzenia wydanego przez Hitlera o dublowaniu kompetencji. W rezultacie prowadziło to do nadmiernego rozproszenia coraz to wątlejszych sił niemieckiego przemysłu.

Pojawienie się na linii frontu sowieckich czołgów T-34/76 i KW-1 sprawiło, że Niemcy mieli coraz więcej kłopotów na froncie wschodnim. 7 października 1941 roku miało miejsce pierwsze starcie niemieckiej jednostki (3. Panzer Division) z czołgami T-34, które już wtedy były otoczone złą sławą wśród niemieckich żołnierzy. Powołano specjalną komisję, która miała nakreślić kierunki rozwoju broni pancernej. W listopadzie 1941 roku do miejsca postoju 2. Panzer Gruppe w Tule przybyła grupa konstruktorów (inż. Aders z zakładów Henschla i inż. Porsche), przemysłowców i oficerów, aby na miejscu przekonać się o wartości czołgu T-34 i opracować środki zaradcze.

Generał "Szybki Heinz" Guderian zaproponował skopiowanie czołgu T-34 i koncepcję tę potraktowano bardzo poważnie. Jednak ze względów materiałowych i technologicznych (niemożność skopiowania lekkiego, aluminiowego silnika Diesla) projekt ten odrzucono. Ale okazało się, że szereg innowacji w czołgu T-34 pasuje idealnie do projektów już znajdujących się na deskach kreślarskich czołgów ciężkich. W niemieckich prototypach wykorzystano m.in. sowieckie rozwiązania zastosowane przy wahaczach kół nośnych (pionowe sprężyny) oraz pomysł ustawienia w wieży długolufowej armaty przeciwpancernej.

W tym czasie w obu biurach trwały intensywne prace nad wcześniejszym zamówieniem z Waffenamt na czołg 30-tonowy i tym samym czasu na zaprojektowanie i wykonanie prototypu było bardzo mało. Wykorzystano więc przy opracowywaniu nowej konstrukcji wcześniejsze rozwiązania. Zakłady Henschel und Sohn w Kassel wykorzystały doświadczenia i rozwiązania z czołgów VK 3001 (H) i VK 3601 (H), a Porsche AG (czołg wykonano w zakładach Nibelungen Werke) wykorzystał rozwiązania z VK 3001 (P) Leopard. Prace nad prototypami trwały dzień i noc na trzy zmiany. Prototyp Henschla, VK 4501 (H) został ukończony 17 kwietnia, 40 minut przed odjazdem specjalnego transportu kolejowego do Fuehrerhauptquartier w Rastenburgu (Kętrzyn) w Prusach Wschodnich. VK 4501 (P) Tiger konstrukcji Porschego został przywieziony na naczepie niskopodłogowej. Wieże w obydwu prototypach były takie same, opracowane przez koncern Kruppa, z najdoskonalszą niemiecką armatą ppanc kal. 88 mm (8.8 cm KwK 36 (L/56) będącą rozwinięciem armaty plot. - Flak 41).

19 kwietnia 1942 roku oba prototypy zostały wyładowane na stacji w Gierłożu położonej w odległości około 11 kilometrów od Kwatery Głównej Hitlera. Ze względu na brak rampy rozładunkowej na tej małej stacyjce obydwa czołgi musiały zostać zdjęte za pomocą ciężkiego parowego dźwigu kolejowego o udźwigu 75 ton.

VK 4501 (P) Tiger po zdjęciu z lory w grząski grunt... zapadł się i nie mógł ruszyć. Główny konstruktor zakładów Henschel und Sohn inż. Kurt Arnold zaproponował wyciągnięcie VK 4501 Porschego za pomocą swojego własnego prototypu VK 4501 (H). Tak więc z opresji czołg Porschego wybawiła konkurencja.

Trzykilometrowa droga ze stacji na poligon była pierwszym testem trakcyjnym dla obu czołgów, w których wyszły różne usterki. W czołgu Henschla wyszły na jaw m.in. usterki w skrzyni biegów. Hitler już był spóźniony o godzinę na pokaz możliwości czołgów, więc zespół mechaników i inżynierów Henschla rozpoczął naprawę skrzyni biegów. W tym momencie pojawił się Wódz III Rzeszy i musiał zaczekać na złożenie rozebranej już skrzyni biegów w czołgu Henschla. Spędził on ten czas na rozmowach ze swoim ulubieńcem profesorem Ferdynandem Porsche, dynamicznym konstruktorem, zwolennikiem nowości technicznych i przeciwnikiem tradycyjnych rozwiązań. Hitler zamienił tylko kilka słów z Henschlem i bez większego zainteresowania obejrzał przejazd obydwu czołgów. Ten brak zainteresowania z jego strony był całkowicie uzasadniony - zakłady Porschego w Nibelungswerke otrzymały już zamówienie na 90 czołgów VK 4501 (P). Ale Waffenamt nie podjął jeszcze ostatecznej decyzji kto otrzyma zamówienie na produkcję seyjną.

Pokaz oglądał też Goering oraz Albert Speer.

Krótko po godzinie jedenastej oba czołgi przystąpiły do próby szybkościowej, z której zwycięsko wyszedł czołg konstrukcji zakładów Porsche AG osiągając na odcinku 1000 m prędkość 50 km/h. VK 4501 Henschla jechał z prędkością 45 km/h na odcinku 850 m. Oprócz tego w czołgu Henschla przegrzał się silnik grożąc pożarem. Po jego ochłodzeniu czołg był gotów do dalszych prób.

Inż. Arnold zaproponował ministrowi Speerowi przeprowadzenie prób manewrowych. Tutaj swoją wyższość wykazał czołg Henschla. Trudna i skomplikowana przekładnia elektromechaniczna typu Siemens-Porsche zastosowana w VK 4501 (P), znacznie ograniczała możliwości manewrowe tego czołgu. Czołg zakładów Porsche AG miał bardzo duże trudności z wykonaniem ostrego skrętu o 90 stopni.

Po tych próbach zadecydowano o przeprowadzeniu dodatkowych prób poligonowych w celu wybrania nowego typu czołgu ciężkiego na poligonie Berka.

W maju 1942 roku na tym poligonie komisja pod kierownictwem płk. Thomale i prof. inż. von Eberan z Wyższej Szkoły Technicznej w Dreźnie zdecydowała o wyborze czołgu. Zwycięzcą został czołg Henschla, przede wszystkim ze względu na małą ilość użytej deficytowej miedzi w silniku (w przeciwieństwie do silnika Porschego, gdzie zastosowano jej duże ilości). Wskazywano na zawodność silnika w czołgu VK 4501 (P), łatwość jego zapalania, trudności manewrowe, jakość zawieszenia na wahaczach kół nośnych (łamały się w trudnym terenie) i zbyt duży nacisk jednostkowy, powodujący zapadanie się w gruncie. VK 4501 (P) był też trudny w eksploatacji w warunkach frontu wschodniego (konieczność szybkiego przeszkolenia mechaników). Zalecono przebudowę 90 egzemplarzy czołgów VK 4501 (P) na działa samobieżne [8.8 cm PaK 43/2 (L/71) auf PzJag Tiger (P) (Sd Kfz 184) (Elefant, fruehrer Ferdinand)].

Hitler nie mógł się początkowo pogodzić z porażką swojego "pupila" Porschego, ale w końcu po wszechstronnej konsultacji ze specjalistami przyznał rację werdyktowi komisji technicznej.

Do seryjnej produkcji skierowano model Henschla VK 4501 (H). Czołg ten otrzymał numer kolejny SdKfz. 181, Pz.Kpfw. VI, Ausf. H1 (po wprowadzeniu czołgu Koenig Tiger zmieniono na Ausf. E). Ciekawostką jest fakt, że nieoficjalna nazwa czołgu VK 4501 (P) "Tiger" konstrukcji zakładów Porsche AG przyjęła się dla... konkurencyjnego czołgu Henschla.

IG-88

Koniec części pierwszej

Bibliografia:

Encyclopedia of German Tanks of World War Two, Arms & Armour Press, London 1978.
Gudgin Peter. The Tigers Tanks, Arms and Armor Press, London 1991.
Ledwoch Janusz. PzKpfw VI Tiger cz.1, Wydawnictwo Militaria, Warszawa 1992.
Ledwoch Janusz. Panzer Colours, Wydawnictwo Militaria, Warszawa 1994.
Ledwoch Janusz. Tiger Color cz. 1, Wydawnictwo Militaria, Warszawa 1995.
Ledwoch Janusz. Tiger Color cz. 2, Wydawnictwo Militaria, Warszawa 1995.
Jędrzejewski Dariusz, Lalak Zbigniew. Niemiecka broń pancerna 1939-1945, Wyd. Lampart, Warszawa 1994.
Ławrynowicz Witold. Czołg ciężki Pz.Kpfw.VI Ausf.E Tiger, Archeologia Wojskowa nr 2/1994 (5).
Kaczyński Józef. Czołgi PzKpfw VI Tiger I i Tiger II, Technika Wojskowa maj 1/1991.
Żurkowski Paweł. Pz.Kpfw. VI Tiger Ausf. B, Czy rzeczywiście "Królewski"?, Nowa Technika Wojskowa 12/2000.