|
Panavia Tornado IDS/ADV |
||
|
Konstrukcja tej maszyny powstała we współpracy trzech wielkich, europejskich firm lotniczo - zbrojeniowych. Ze strony brytyjskiej swój wkład wniosło konsorcjum British Aerospace, Niemcy reprezentowła firma Daimler-Chrysler Aerospace (DASA), a Włoski udział został wniesiony przez przedsiębiorstwo Alenia. Te wielkie, w gruncie rzeczy międzynarodowe firmy, zawiązały wspólne przedsiębiorstwo o nazwie Panavia, które zaprojektowało i produkowało (korzystając rzecz jasna z zakładów firm macierzystych) samoloty Tornado. Podstawowym celem przyświecającym konstruktorom z Panavia było stworzenie nowoczesnego i szybkiego samolotu szturmowego o dużym zasięgu i wielkim udźwigu. Taka maszyna miała być zdolna do długodystansowego lotu na bardzo małej wysokości (w celu uniknięcia zlokalizowania jej przez radary kontroli obszaru i wczesnego ostrzegania) i wykonania potężnego, precyzyjnego uderzenia na siły lądowe i infrastrukturę wojskową, a przede wszystkim lotniska Układu Warszawskiego, i wszystko wskazuje na to, że zamiar ten w pełni zrealizowano. Samoloty Tornado występują w pięciu wersjach. Przytłaczającą większość z wyprodukowanych i użytkowanych maszyn stanowi wersja IDS (Interdictor/Strike - samolot szturmowo/uderzeniowy). W Wielkiej Brytanii używa się nazwy GR1. Jest ich w sumie 732 i właśnie ta wersja jest używana we wszystkich opisanych wyżej formacjach lotniczych. Jest to wielozadaniowy samolot szturmowy spełniający opisane w poprzednim akapicie założenia. Obecnie w Wielkiej Brytanii podjęto kosztowny program unowocześnienia 142 posiadanych samolotów GR1 do standardu GR4. Modernizację rozpoczęto w 1998 i ma się zakończyć w 2002 roku. Wersją kolejną jest GR1B. Ten z kolei model Tornada jest użytkowany wyłącznie w dwóch dywizjonach RAF (26 sztuk w bazie RAF Lossiemouth) i służy do zwalczania celów morskich. Następną wersją Tornada IDS/GR1 jest GR1A. Jest to samolot rozpoznawczy dalekiego zasięgu, i użytkują go również tylko dwa dywizjony RAF (26 sztuk). Na kontynencie skonstruowano włosko/niemiecką wersję ECR która jest wyspecjalizowaną maszyną wyposażoną do misji przeciwko obronie powietrznej przeciwnika czyli SEAD. O ile Tornada z "rodziny" IDS są, jak już wspomniano, samolotami szturmowymi, o tyle ostatnia z odmian, czyli ADV (Air Defense Variant - Wariant Obrony Powietrznej), w Wielkiej Brytanii, jedynego jej użytkownika, nazywana F3, jest dużym i szybkim myśliwskim samolotem przechwytującym. Początki konstrukcji Tornado sięgają roku 1968. Wtedy to właśnie powstało trójnarodowe konsorcjum Panavia w celu realizacji projektu znanego jako MRCA (Multi-Role Combat Aircraft - wielozadaniowy samolot bojowy). 14 września 1974 odbył się lot pierwszego prototypu i przystąpiono do budowy pierwszych 640 zamówionych samolotów, przy czym produkcja została podzielona w ten sposób, że Niemcy i Wielka Brytania wykonały po 42,5 %, zaś Włochy 15 % zamówienia. W 1980 roku rozpoczęto dostarczanie maszyn do jednostek, a pierwsze egzemplarze znalazły się w ośrodku TTTE (Tri-national Tornado Training Establishment - Trójnarodowy Ośrodek Szkolenia Tornado) w bazie RAF w Cottesmore. TTTE zlikwidowano w 1998 roku.
Tornado IDS/GR1 Podstawowa wersja samolotu Tornado IDS/GR1 jest dwusilnikowym, dwumiejscowym samolotem uderzeniowo - szturmowym o zmiennej geometrii skrzydeł, przeznaczonym do lotów na małej wysokości z prędkościami naddźwiękowymi. Cechuje ją charakterystyczny, krępy kształt sylwetki samolotu z płaskim brzuchem i krótkim stożkiem dziobowym. Służy do skrytego przeniknięcia w głąb obrony przeciwnika i zniszczenia ważnych obiektów wojskowych i oddziałów pancernych, oraz obiektów przemysłowych. W tym celu właśnie samolot ten posiada skrzydła o zmiennej geometrii, które co prawda komplikują konstrukcję i zwiększają cenę samolotu, ale umożliwiają mu zarówno lot na bardzo małej wysokości z dużą prędkością (Tornado jest nadal jednym z najszybszych samolotów bojowych na świecie), jak i wykonanie precyzyjnego ataku na znacznie mniejszej prędkości. Samoloty IDS przy swojej dużej prędkości i małej wysokości operowania muszą posiadać wysoce zaawansowaną awionikę. Wyposażono je w komputery Litef Spirit, bardzo nowoczesne radary nawigacyjne Raytheon TI które służą do obrazowania terenu nad którym przelatuje maszyna, dopplerowski radar Decca Type 72 i inercyjny system nawigacyjny Marconi FIN1010. Dla samolotów Tornado IDS bardzo ważna jest kwestia wysokości lotu tak więc każdy z krajów wybrał dla siebie inny system wysokościomierza radarowego jaki zaistalował na swoich Tornadach. Dlatego też włoskie i sudyjskie siły powietrzne zdecydowały się na wysokościomierz produkcji Alenii, brytyjczycy zastosowali urządzenie AD1990 produkcji firmy Marconi, a Luftwaffe i Bundesmarine używają altimetru radarowego AVH9TLP firmy Thomson-CSF. Samoloty wyposażone są również w system TACAN (Tactical Air Navigation - system Powietrznej Nawigacji Taktycznej).
Uzbrojenie Samoloty szturmowe Tornado mogą przenosić szeroki wachlarz środków bojowych. Jednak zarówno RAF jak i inne formacje lotnicze stosują na swoich maszynch specyficzny zestaw uzbrojenia. Wszystkie Tornada IDS posiadają stałe uzbrojenie składające
się z dwóch działek Bomby kierowane laserem GBU - 10 Paveway
II Bomby kierowane laserem GBU - 24 LLLGB Paveway III (Low Level Laser Guided Bomb - Bomba Kierowana Laserem zrzucana z Niskiego Pułapu) Ponadto brytyjskie Tornada GR1 mogą przenosić: Przeciwpancerne bomby kasetowe typu Hunting BL 755. Przeciwradarowe pociski powietrze - ziemia British Aerospace ALARM (Air Launched Anti Radar Missile - Lotniczy Pocisk Antyradarowy). Niemieckie i włoskie Tornada IDS mogą przenosić: Przeciwpancerne bomby kasetowe Matra Beluga Przeciwradarowe pociski powietrze - ziemia
typu Raytheon Ciężkie pociski rakietowe powietrze - ziemia Aerospatiale AS 30L. Natomiast tylko niemieckie Tornada IDS mogą przenosić: Zasobnik rozrzucający rozmaite rodzaje subamunicji (miny lądowe, bomby zapalające, bomby przeciwpancerne, bomby odłamkowe i burzące) Rakettentechnik GmbH MD MW - 1. Pociski rakietowe dalekiego zasięgu powietrze - ziemia typu Matra BAe Dynamics Apache. Niemieckie Tornada należące do Marinefliege mogą przenosić: Przeciwokrętowe pociski Aerospatiale AS 34 Kormoran.
Tornado GR4 W ramach programu modernizacji posiadanych samolotów Tornado GR1 (Mid Life Update - dosł. Modernizacja w Połowie Eksploatacji) wymieniono w istniejących maszynach cały szereg podzespołów, dodając między innymi zdolność do przenoszenia i odpalania przyszłych systemów uzbrojenia (Brimstone i Storm Shadow), instalując łącza komunikacji awioniki z uzbrojeniem, nowoczesne systemy nawigacyjne GPS i LINS (Laser Inertial Navigation System - Laserowy Bezwładnościowy System Nawigacyjny) Honeywell H - 764G, oraz cyfrową mapę terenu BAe Terprom. W celu zwiększenia możliwości wykorzystania systemów broni naprowadzanych wiązką laserową zainstalowano GEC - Marconi TIALD (Thermal Imaging Laser Designator - Celownik Laserowy Namierzający w Podczerwieni) zintegrowany z urządzeniem FLIR (Forward Looking in Infra Red - dosł. Patrząc do Przodu w Podczerwieni), w skład którego wchodzą gogle NVIS. Zmodernizowane brytyjskie Tronada GR4 są przystosowane do przenoszenia w przyszłości (od ok. 2000 roku): Naprowadzanych laserem pocisków
przeciwpancernych GEC - Marconi Brimstone, w miejsce bomb kasetowych Hunting BL 755.
Tornado GR1B Brytyjska, morska wersja MAT (Maritime Attack Tornado - Morskie Tornado Uderzeniowe) uderzeniowego Tornada została przystosowana do przenoszenia czterech przeciwokrętowych pocisków British Aerospace Sea Eagle. Ponadto do celów samoobrony przenoszą
pociski
Tornado GR1A Brytyjska, rozpoznawcza (i w ograniczonym stopniu SEAD) wersja Tornada GR1 została uzbrojona w pociski antyradarowe British Aerospace ALARM (Air Launched Anti Radar Missile - Lotniczy Pocisk Antyradarowy). Ponadto do celów samoobrony przenoszą
pociski
Tornado ECR Niemiecko/włoska wersja SEAD i
rozpoznawcza Tornado ECR może przenosić antyradarowe pociski
typu Raytheon Ponadto do celów samoobrony przenoszą
pociski
Dane techniczne Poniższe dane odnoszą się do wszystkich odmian samolotu Tornado IDS (IDS, GR1, GR4, ECR, GR1A i GR1B). Długość: 17,2 m Rozpiętość: Silniki: 2 x Turbo Union RB 199 - 103, z
dopalaczami, o ciągu 37.365 kN każdy.
Tornado ADV/F3 Jak już wspomniano samolot Tornado został zaprojektowany jako uzbrojenie szturmowe, przeznaczone do zwalczania celów naziemnych. Jednak krótko po wprowadzeniu ich do służby w RAF zaczęto zastanawiać się nad zastąpieniem uwcześnie eksploatowanych samolotów myśliwskich McDonnell - Douglas F-4 Phantom II oraz BAe F.1 Lighting, maszyną o dużo większych możliwościach bojowych. W Wielkiej Brytanii, której siły powietrzne obarczone są obowiązkiem patrolowania olbrzymich obszarów, powstało zapotrzebowanie na duży, szybki i przede wszystkim dysponujący wielkim zasięgiem, samolot myśliwski typu defensywnego. Wtedy właśnie zwrócono uwagę na posiadaną już, bardzo udaną konstrukcję jaką było Tornado GR1. W celu uzyskania samolotu o pożądanych parametrach należało wyposażyć go w stosowną awionikę i opracować dla niego uzbrojenie. Po rozwiązaniu tych problemów uzyskano samolot nieco dłuższy od szturmowej wersji Tornada, tak aby na węzłach podkadłubowych można było zmieścić cztery pociski typu British Aerospace Skyflash (opracowane na bazie pocisku AIM - 7E2 Sparrow). W wydłużonym stożku dziobowym znalazło się miejsce dla doskonałego radaru bojowego Foxhunter, a dwuosobowa załoga daje możliwość zainstalowania wielu skomplikowanych systemów bojowych. W obecnie eksploatowanych maszynach zaimplementowano między innymi JTIDS (Joint Tactical Information Distribution System - Połączony System Dostępu do Informacji Taktycznej) który pozwolił samolotom ADV znacznie podnieść efektywność działania przez połączenie ich wyżej wymienionym systemem z maszynami Boeing E - 3D Sentry i innymi elementami systemu walki i rozpoznania. Uzbrojenie F3 w pasywne, kierowane radarem pociski średniego zasięgu Skyflash powoduje, że w chwili obecnej nie są one jeszcze deklasowane przez nowocześniejsze maszyny myśliwskie obdarzone, dzięki kierowanemu wektorowi ciągu, tzw. "supermanewrowością". Pociski Skyflash i radar Foxhunter pozwalają na walkę powietrzną z odległości większej niż zasięg wzroku (BVR - Beyond Visual Range), tak więc przewaga zwrotności nie ma jeszcze tak dużego znaczenia dla skuteczności przechwycenia samolotów wroga.
Uzbrojenie Tornado ADV uzbrojony jest na stałe w
jedno działko Ponadto może przenosić podwieszany wyrzutnik cieplnych i radarowych celów pozornych (chaff and flare) Phillips - MATRA Phimat, lub dwa podskrzydłowe wyrzutniki cieplnych celów pozornych Tracor AN/ALE - 40(V), lub też dwa podskrzydłowe wyrzutniki radarowych celów pozornych BOL - 304A. W celu podniesienia zasięgu maszyny używa się często dodatkowych zewnętrznych zbiorników paliwa, podwieszanych na pylonach pod skrzydłami. Gdy konieczne jest uzyskanie prędkości naddźwiękowej z podwieszonymi zbiornikami, używa się opływowych pojemników supersonicznych typu "Hindenburger", o pojemności 2247,3 l każdy. Kiedy tak duża prędkość nie jest konieczna można użyć nieco prostszych i tańszych zbiorników subsonicznych o pojemności 1498,2 l każdy.
Dane techniczne Długość: 18,6 m Rozpiętość: Silniki: 2 x Turbo Union RB 199 - R34 - Mk 104, z dopalaczami, o sile ciągu 21.000 kN każdy. Prędkość: 2,2 Macha Radar: Marconi AI 24 Foxhunter AA (poprzednie wersje to W i Z) |
Trzy Tornada IDS niemieckiej Luftwaffe w eskorcie polskiego MiGa - 29 Fulcrum
Tornado IDS w locie tuż nad ziemią
Brytyjskie Tornado GR4
Morska wersja Tornada GR1B RAFu
Niemieckie Tornado ECR. Widoczne dwa pociski AGM - 88 HARM
Tornado ADV w locie nad morzem
Tornado F3 nurkuje z włączonym dopalaczem. Widoczne cztery pociski BAe Skyflash pod kadłubem i cztery AIM - 9 Sidewinder pod skrzydłami
|
|
Floty samolotów
typu Tornado stanowią obecnie najważniejszą część
sił lotniczych trzech europejskich krajów NATO. Pozostają one w składach
sił powietrznych Wielkiej Brytani (Royal Air Force), Włoch
(Aeronautica Militare Italiana) i Niemiec (Luftwaffe) oraz w lotnictwie
Niemieckiej Marynarki Wojennej (Marinefliege). Ponadto w 1986 roku pewną
ilość tych samolotów zamówiła Arabia Saudyjska i włączyła
do swych sił zbrojnych (Royal Saudi Air Force).
IWKA-Mauser BK 27
