Grumman Northrop F

Northrop Grumman F - 14 Tomcat

W październiku 1970 roku odbył się pierwszy lot nowego, pokładowego samolotu myśliwskiego skonstruowanego dla US Navy z myślą o zastąpieniu dotychczas eksploatowanych maszyn McDonnell - Douglas F - 4 Phantom, w roli "fleet defender" ("obrońcy floty"). Wprowadzenie do służby nowych, radzieckich samolotów morskich dalekiego zasięgu uzbrojonych w nowe, wysoce efektywne pociski przeciwokrętowe (i podobnie uzbrojonych okrętów podwodnych) zmusiło US Navy do zapewnienia swoim wielkim lotniskowcom lepszej niż dotychczas ochrony przed atakiem. W tym celu rozpoczęto prace nad nowym, potężnym samolotem przechwytującym, a ich uwieńczeniem jest klasyczny już dziś myśliwiec floty F - 14 Tomcat (Kocur).

F - 14 Tomcat jest ciężkim, dwusilnikowym myśliwcem przechwytującym, w układzie górnopłata ze skrzydłami o zmiennej geometrii, przeznaczonym do bazowania na lotniskowcu. Jedynym, oprócz US Navy, użytkownikiem F - 14 są siły powietrzne Islamskiej Republiki Iranu. Kilkadziesiąt egzemplarzy tego samolotu dostarczono do Persji (Iranu) jeszcze za czasów panowania szacha Rezy - Pahlaviego. Po zwycięstwie rewolucji islamskiej maszyny te dostały się w ręce zwycięzców i wcielono je do sił zbrojnych nowego państwa. Ocenia się, że obecnie w gotowości operacyjnej znajduje się ok. 15 - 10 irańskich Tomcatów, jedynych jakie wyprodukowano w wersji lądowej.

Podstawowym zadaniem maszyn typu Tomcat jest obrona grupy bojowej lotniskowca przed atakiem ze strony radzieckich maszyn morskich uzbrojonych w pociski rakietowe dalekiego zasięgu oraz pociskami wystrzelonymi z okrętów podwodnych. Ponieważ radzieckie samoloty używane do tych celów były i są olbrzymimi, wielosilnikowymi bombowcami, tak więc wiodącą cechą F - 14 miała być zdolność do wykrycia tych samolotów oraz wystrzelonych przez nie pocisków z maksymalnie wielkiej odległosci, i możliwość zestrzelenia zarówno maszyn, jak i pocisków. W tym celu zapewniono Tomcatom możliwość osiągania dużego zasięgu i wyposażono je w potężny radar i skomplikowany, efektywny komputer taktyczny. Również dla F - 14 zaprojektowano nowy pocisk powietrze - powietrze dalekiego zasięgu AIM - 54 Phoenix. Mimo, że położono nacisk na zwalczanie celów z dużej odległości, przy użyciu zaawansowanych pocisków Phoenix i awioniki o wielkich możliwościach, to okazało się, że Tomcat jest całkiem niezłym myśliwcem do walki manewrowej, na dystansie bezpośrednim, przy użyciu pocisków krótkiego zasięgu AIM - 9 Sidewinder. W czasie gdy wprowadzano F - 14 do służby brakowało w amerykańskim arsenale pocisków powietrze - powietrze dobrego pocisku średniego zasięgu, a używany podówczas AIM - 7 Sparrow nie był konstrukcją udaną. Obecnie jednak i ta słabość została pokonana dzięki wprowadzeniu fantastycznie efektywnych pocisków AIM - 120 Slammer (tzw. AMRAAM - Advanced Medium Range Air - to - Air Missile czyli Nowoczesny Pocisk Powietrze - Powietrze Średniego Zasięgu).

W celu zapewnienia F - 14 dużych mozliwości zwalczania wielu trudnych celów powietrznych, jak szybkie pociski przeciwokrętowe oraz samoloty mysliwskie i szturmowe przeciwnika, wyposażono tę maszynę w bardzo wyrafinowany radar bojowy i sprzężone z nim systemy kontroli ognia. W kilku kolejnych wersjach rozwojowych zastosowano trzy różne radary, nieco różniące się możliwościami, zasięgiem i dodatkowymi funkcjami. Właśnie z powodu bardzo rozbudowanych systemów awioniki załogę Tomcata stanowią dwie osoby. Pilot maszyny zajmuje się naturalnie pilotowaniem myśliwca, namierza samoloty wroga, obsługuje uzbrojenie i system zmiennej geometrii skrzydeł. Drugim członkiem załogi jest RIO (Radar Intercept Officer - Oficer Przechwycenia Radarowego), nazywany czasami nawigatorem. Jego zadaniem jest obsługa radaru i systemu śledzenia celów powietrznych, oraz prowadzenie nawigacji, co w warunkach lotów nad morzem było do niedawna dość skomplikowaną sprawą. Po prawej kabina pilota, a pod nią kabina RIO z jednej z najnowszych wersji F - 14D.

Wersja F - 14A Tomcat

F - 14A to pierwsza, podstawowa wersja Tomcata. Jest to typowy, "klasyczny" ciężki myśliwiec, a część egzemplarzy jest przystosowana również do wykonywania misji rozpoznawczych po podwieszeniu zasobnika TARPS (Tactical Air Reconnaissance Pod System - Zasobnik Lotniczego Systemu Rozpoznania Taktycznego). F - 14A wyposażony jest w radar pulsacyjno - dopplerowski i system kontroli ognia AN/AWG - 9 który może jednocześnie śledzić 24 cele z dużej odległości. Można przy jego pomocy wystrzelić jednocześnie sześć pocisków powietrze - powietrze, do sześciu różnych celów, a potem kontrolować ich lot w przypadku naprowadzania półaktywnego. Kokpit pilota wyposażony jest w HUD (Head - Up Display - dosł. Ekran Głowa do Góry - system wyświetlający najważniejsze dla pilota dane taktyczno - nawigacyjne na szybie czołowej kabiny tak, aby w czasie walki nie musiał spuszczać wzroku na instrumenty tracąc z oczu przeciwnika) typu Kaiser AN/AVG - 12, sprzężony z ekranem obrazowania położenia w poziomie i w pionie AN/AVA - 12. Ponadto samolot wyposażony jest w system Northrop AN/AXX - 1 TCS (Television Camera Set - Zestaw Kamery Telewizyjnej) służący do wzrokowej identyfikacji celów z dużej odległości. W celu monitorowania stanu zagrożenia samolotu ze strony przeciwnika zainstalowano na nim ostrzegacz przed opromieniowaniem radarowym Litton AN/ALR - 45 i odbiornik promieni radarowych typu Magnavox AN/ALR - 50. Pomiędzy silnikami umieszczony jest wyrzutnik radarowych i cieplnych celów pozornych (chaff/flare) Tracor AN/ALE - 29/-39 i "zakłócacz" promieni radarowych typu Sanders AN/ALQ - 100.

Uzbrojenie

Stałym uzbrojeniem wszystkich wersji samolotu Tomcat jest General Electric M61A1 Vulcan, 20 mm, sześciolufowe działko rotacyjne z zapasem 675 sztuk amunicji, zainstalowane po prawej stronie stożka dziobowego.

Opisana wersja F- 14A może przenosić:

Pociski powietrze - powietrze Hughes & Raytheon AIM - 54 Phoenix, dużego zasięgu (ponad 180 km). Maksymalnie można ich zabrać sześć sztuk.

Pociski powietrze - powietrze Raytheon AIM - 7 Sparrow średniego zasięgu (ok. 30 km). Maksymalnie można ich zabrać również sześć sztuk.

Pociski powietrze - powietrze AIM - 9 Sidewinder krótkiego zasięgu. Maksymalnie można ich zabrać cztery sztuki.

Dane techniczne

Dane te dotyczą wszystkich wersji Tomcata.

Długość: 18, 6 m
Wysokość: 4,8 m

Rozpiętość:
Ze skrzydłami maksymalnie rozłożonymi: 19 m
Ze skrzydłami maksymalnie złożonymi: 11,4 m

Silniki:
Wersja F - 14A: 2 x Pratt & Witney TF - 30P - 414A, z dopalaczami, o ciągu 9405 kN każdy.
Wersje F - 14B i D: 2 x General Electric F - 110 - GE - 400, z dopalaczami, o ciągu 12150 kN każdy.

Udźwig: ok. 6500 kg
Pułap: ponad 16150 m

Zasięg:
Przy profilu lotu Hi - Med - Hi: ok. 500 mil morskich
Przy profilu lotu Hi - Lo - Lo - Hi: ok. 380 mil morskich

Prędkość maksymalna: 1,88 Macha

Około 60 maszyn wersji F - 14A zostało w istotny sposób unowocześnionych. Zainstalowano na nich nowszy ostrzegacz o opromieniowaniu radarem AN/ALR - 67 (w miejsce AN/ALR - 45), część systemu LANTIRN (opisany niżej), system PTID (opisany niżej), autopilot został wymieniony na układ całkowicie cyfrowy oraz zainstalowano dodatkowy wyrzutnik radarowych celów pozornych typu Bol Chaff System. Pomimo, że w olbrzymim stopniu poprawiło to zdolności bojowe samolotu, nie pociągnęło to za sobą żadnej zmiany w oznaczeniu !!!.

Wersja F - 14B Tomcat

Jest to wersja rozwojowa F - 14A, część samolotów została zbudowana od razu w wersji F - 14B (początkowo oznaczano je jako F - 14A+), a część to przerobione egzemplarze starszego typu.

Częśc z samolotów F - 14B jest przystosowana do wykonywania misji rozpoznawczych po podwieszeniu zasobnika TARPS (opisany wyżej). Zmiana dotyczy między innymi użycia nowych silników o większym ciągu, General Electric F - 110 - GE - 400, opisanych krótko w Danych technicznych powyżej.

Wiele systemów awioniki w nowszych wersjach Tomcata różni się znacznie od wersji podstawowej. Najważniejsza zmiana dotyczyła systemu kontroli ognia AN/AWG - 9, który zastąpiono nowszym modelem AN/AWG - 15F, pozostawiając jednocześnie radar AN/AWG - 9. Ponadto użyto nowszego systemu ostrzegającego o radarowym opromieniowaniu samolotu typu Litton AN/ALR - 67. Zastosowano wiele urządzeń służących do diagnostyki i kontroli pracy zespołów samolotu, a przede wszystkim silników. System nawigacyjny AN/ASN - 92 CAINS I (Carrier Aircraft Inertial Navigation System - Bezwładnościowy System Nawigacyjny Samolotów Pokładowych) został zastąpiony nowszym urządzeniem EGINS (Embedded GPS Inertial Navigation System - Osadzony System Bezwładnościowy Nawigacyjny GPS). Kolejnym istotnym usprawnieniem było urządzenie PTID (Programmable Tactical Information Display - Programowalny Ekran Informacji Taktycznej), zastępujący wszystkie dotychczasowe wyświetlacze, włącznie z ekranem radaru w kabinie RIO. PTID jest widoczny na zdjęciu kabiny RIO powyżej (to ten ekran z niebieskimi napisami). Ponadto dodano cyfrową szynę danych MIL - STD - 1553B DMDB (Digital Multiplex Data Bus), i wiele innych urządzeń do wymiany i magazynowania danych cyfrowych, w tym MDL (Mission Data Loader - Pamięć ? Danych o Misji), który jest po prostu pamięcią nieulotną do której przed startem ładuje się wszystkie informacje potrzebne załodze w czasie misji.

Wiele z opisanych unowocześnień dodawano stopniowo, podczas eksploatacji lub wprowadzania do eksploatacji nowych maszyn, w ramach programu F -14B Upgrade.

Wersja F - 14D Super Tomcat

Część samolotów tej wersji to przerobione maszyny wersji głównie F - 14 A, ale częściowo również i B, a część została zbudowana w tej odmianie. Proces modernizacji starszych maszyn do wersji Super Tomcat trwał przez kilka lat, w tempie kilkunastu maszyn na rok. Zupełnie nowych F - 14D zbudowano 37 sztuk. Wszystkie F - 14D są przystosowane do wykonywania misji rozpoznawczych z zasobnikiem TARPS

Podstawowa zmiana, w stosunku do poprzednich wersji (oprócz silników takich jak w F - 14B) dotyczyła zainstalowania zupełnie nowego, zintegrowanego i całkowicie cyfrowego systemu kontroli ognia i radaru typu AN/APG - 71. Jest to system pochodny od urządzenia AN/APG - 70 stosowanego na samolotach F - 15E Strike Eagle. Istotną nowością jest także zastosowanie systemu IRSTS (Infra Red Search and Track System - System Poszukiwania i Śledzenia w Podczerwieni). Urządzenie to służy do nocnej obserwacji przestrzeni powietrznej w zakresie głębokiej podczerwieni, na dużych odległościach. Zapewnia ono dużą skuteczność nawet jeżeli cel porusza się z prędkością naddźwiękową i emituje niewiele ciepła. Innym usprawnieniem jest system JTIDS (Joint Tactical Information Distribution System - Połączony System Wymiany Informacji Taktycznej) służący do dostarczania załodze i dowódcom operacji całościowego i przystępnego obrazu pola walki. Dzięki temu systemowi znacznie wzrosły możliwości współdziałania samolotu z maszynami AEW (Airborne Early Warning - Samolot Wczesnego Ostrzegania), a zatem i jego możliwości bojowe, przede wszystkim w działaniach defensywnych, ale również i ofensywnych.

Uzbrojenie

Tak wyposażony Tomcat posiada możliwość przenoszenia (oprócz zestawu standardowego opisanego wyżej) pocisków powietrze - powietrze średniego zasięgu Hughes & Raytheon AIM - 120 Slammer.

F - 14 "Bombcat"

Mimo, że F - 14 posiada spory udźwig, a zatem i duże możliwości przenoszenia różnorodnych systemów uzbrojenia, to jego możliwości jako samolotu uderzeniowego były bardzo ograniczone. Nie podejmowano znaczących kroków w celu poprawy tej sytuacji ponieważ na uzbrojeniu lotnictwa marynarki pozostawały potężne samoloty szturmowe Grumman A - 6 Intruder i myśliwsko - szturmowe samoloty Boeing McDonnell Douglas F/A - 18 Hornet. Jednak w roku 1990 planowano Intrudery zastąpić nowymi maszynami A - 12 Avenger II, co nie doszło do skutku (program Avengera skasowano w 1990), ale w międzyczasie rozpoczęto wycofywanie samolotów Intruder z wyposażenia floty, co zakończono w roku 1997. Samoloty F/A - 18 które wprowadzono częściowo na ich miejsce nie są w stanie zastąpić całkowicie A - 6 w funkcjach uderzeniowych, tak więc zdolność zgrupowania lotniczego amerykańskich lotniskowców, do wykonania misji szturmowej została bardzo poważnie ograniczona. W związku z tym już w roku 1988 postanowiono przystosować częśc Tomcatów do przenoszenia bomb burzących Mk 82 i Mk 83, oraz bomb kasetowych Mk 20 Rockeye. W tym celu zamontowano na podwieszeniach rakiet AIM - 54 Phoenix osiem belek bombowych BRU - 32 wraz z adapterami ADU - 703. Umożliwia to przenoszenie do 16 bomb Mk 20 lub 4 bomb Mk 82 i Mk 83. Właśnie tak wyposażony F - 14 otrzymał nieoficjalną nazwę Bombcat.

Były to maszyny wersji A i B (wersji D istniało dopiero kilk sztuk), ale ich oficjalnych oznaczeń nie zmieniono. W roku 1995 po raz pierwszy użyto Tomcata do ćwiczebnego zrzutu bomby kierowanej laserowo GBU - 16 Paveway II. Samolotami oznaczającymi cel były F/A - 18 Hornet. 5 września tego samego roku dwa Tomcaty dokonały bojowego zrzutu bomb GBU - 16 w trakcie operacji Deliberate Force, niszcząc instalacje wojskowe należące do bośniackich Serbów.

W ramach kolejnych unowocześnień umożliwiono "Bombcatom" wykonywanie samodzielnych misji bombardowania precyzyjnego przy uzyciu bomb kierowanych laserowo. W tym celu wyposażono je w część systemu LANTIRN (Low Altitude Navigation and Targeting Infra - Red for Night - System Celowania i Nawigacji w Podczerwieni Na Małej Wysokości). Standardowo system LANTIRN składa się z dwóch komponentów: celowniczego i nawigacyjnego. Z umieszczania zasobnika nawigacyjnego AN/AAQ - 14 zrezygnowano. Natomiast zasobnik celowniczy AN/AAQ - 13 lekko zmodyfikowano i umieszczono pod prawym skrzydłem. Ta część systemu składa się z FLIR (Forward Look in Infra - Red - dosł. Patrząc do Przodu w Podczerwieni), który służy do celowania i ręcznego ustawiania laserowego znacznika celu (gołym okiem go nie widać), oraz dalmierza laserowego służacego do oznaczania celu i pomiaru odległości . Modyfikacja zasobnika AN/AAQ - 13 polegała na dodaniu odbiornika GPS i platformy bezwładnościowej IMU (Inertial Measuring Unit) mierzącej prędkość samolotu w trzech osiach i stabilizującej oś celowania. Do komunikacji awioniki samolotu z zasobnikiem zainstalowano szynę danych MIL - STD 1553B. Jak łatwo zauważyć niektóre samoloty wersji "podstawowych" były już wcześniej standardowo wyposażane w opisane systemy. "Bombcaty" wyposażono również o system nocnej obserwacji przy użyciu gogli noktowizyjnych MXV - 810 Cat's Eye NVG, co znacznie rozszerza ich możliwości działania w nocy.

Uzbrojenie

Oprócz opisanych wcześniej pocisków powietrze - powietrze, "Bombcat" może przenosić ładunki:

Bomb burzących Mk 82 (500 lb) - maksymalnie 8 sztuk
Bomb burzących Mk 83 (1000 lb) - maksymalnie 4 sztuki
Bomb burzących Mk 84 (2000 lb) - maksymalnie 4 sztuki
Przeciwpancernych bomb kasetowych Mk 20 Rockeye i Rockeye II - maksymalnie 16 sztuk
Kierowanych laserowo bomb GBU - 10 Paveway II (2000 lb) - maksymalnie 4 sztuki
Kierowanych laserowo bomb GBU - 12 Paveway II (500 lb) - maksymalnie 8 sztuk
Kierowanych laserowo bomb GBU - 16 Paveway II (1000 lb) - maksymalnie 4 sztuki
Kierowanych laserowo bomb GBU - 24 Paveway III (2000 lb) - maksymalnie 4 sztuki