First to Fight!

    Po likwidacji Układu Warszawskiego oraz rozpadzie ZSRR na mniejsze republiki, z których każda pogrążyła się od razu w morzu problemów wewnętrznych, Europa i świat zaczęły z wolna łapać oddech po, dopiero co zakończonym, zimnowojennym wyścigu zbojeń.

    Chwilowa obawa krajów NATO przed tym, co wyłoni się postsowieckiego chaosu, szybko ustąpiła miejsca przekonaniu o własnej sile i długotrwałej stabilności nowego układu politycznego w Europie. W latach 90-tych anulowano przeto wiele programów zbrojeniowych i zmniejszano zamówienia na nowe czołgi, samoloty, okręty.
   W szczególnie trudnej sytuacji znalazły się armie krajów byłego Układu Warszawskiego. Pozbawione dostaw nowego sprzętu z ZSRR, z przemysłem zbrojeniowym, który nie był w stanie samodzielnie - bez planów sowieckich - wyprodukować w pełni nowoczesnego uzbrojenia oraz z wciąż zmniejszającym się budżetem, gdyż borykające się z problemami gospodarczymi rządy szukały oszczędności w cięciach wydatków na obronność (słusznie!), armie byłych „demoludów” pogrążały się w coraz większej zapaści. Wydawało się, że sytuację zmienić może wejście Węgier, Czech oraz Polski do NATO, a szczególnie konieczność przystosowania się do surowych natowskich standardów w dziedzinie interoperacyjności oraz nowoczesności wojska. Standardy nie okazały się jednak aż takie surowe (udało nam się wynegocjować swego rodzaju „okresy przejściowe”), dlatego gruntowna modernizacja armii nie musiała być przeprowadzana. Niektórzy politycy uznali w dodatku, że skoro jesteśmy członkami najpotężniejszego sojuszu wojskowego na świecie, to modernizacja polskiej armii może poczekać. Powszechne są poglądy, że w najbliższej przyszłości nasza niepodległość i integralnosć terytorialna nie zostanie zagrożona, po cóż więc nam silna armia?

    Mit pierwszy: NATO
   Pakt Północnoatlantycki powstał jako odpowiedź na zagrożenie sowieckie. Tysiące radzieckich czołgów stało „u wrót wolnego świata” i konsolidacja krajów Zachodu miała odstraszyć ewentualnego agresora. Mimo prowadzenia przez Francję własnej, niezależnej polityki zagranicznej, ani silna obecność Stanów Zjednoczonych w Europie, ani „jedność atlantycka” nie były nigdy poważnie zagrożone przez całą zimną wojnę. Po rozpadzie ZSRR i bloku państw socjalistycznych, NATO stanęło przed koniecznością redefiniowania celu swojego istnienia i strategii działania. Pojawiły się pierwsze rozbieżności. Brak było jednolitej polityki choćby wobec konfliktów w byłej Jugosławii (np. Niemcy popierały Chorwatów, a Francja - Serbów), wzrastało tłumione przez lata napięcie pomiędzy Grecją a Turcją, Francja zaczęła domagać się wzmocnienia politycznej pozycji państw europejskich w sojuszu (nie szło za tym jednak zwiększenie wydatków na obronność), a tak niedawno pożądana amerykańska obecność na kontynencie, zaczęła drażnić niektórych polityków.
   Dzisiejszy Pakt Północnoatlantycki jest czymś innym niż jeszcze kilkanaście lat temu. Po pierwsze, wraz ze zmniejszeniem wydatków na obronność w krajach zachodnich (poza USA) oraz  przystąpieniem do sojuszu Czech, Węgier i Polski zachwiana została kompatybilność poszczególnych armii NATO. Obecnie sytuacja przedstawia się tak, że armia amerykańska jest o wiele nowocześniejsza od armii krajów europejskich, wyprzedzając je w kilku dziedzinach o całą generację (przesyłanie informacji, rozpoznanie pola walki i strategiczne, transport). Z kolei wojska nowych członków NATO są za nimi daleko w tyle. Gdy do paktu przyjęte zostaną republiki bałtyckie i takie państwa jak Bułgaria, Słowenia, Chorwacja czy Rumunia, niegdyś jednolity pod względem militarnym sojusz, zamieni się w konglomerat trzech niezbyt przystających do siebie członów: supernowoczesnej US Army - prawdziwej armii XXI wieku, nowoczesnych wojsk zachodnioeuropejskich, oraz wojsk krajów byłego ZSRR i Układu Warszawskiego wyposażonych w przestarzały sprzęt, bez pieniędzy na jego modernizację.
W tym momencie NATO już zupełnie przekształci się z organizacji stricte militarnej w de facto polityczną. Niejako dublować będzie tym samym Unię Europejską, reanimującą martwą już prawie Unię Zachodnioeropejską - jej zbrojne ramie. A politycy europejscy, mając do wyboru UE i NATO w jego przyszłym kształcie, zapewne wybiorą UE, jako organizację w której USA nie mają nic do powiedzenia. Tym samym NATO stanie się martwą strukturą. Pomylić mogą się więc ci, którzy w samym tylko wejściu do NATO upatrują gwarancję bezpieczeństwa i integralności Polski.
    Drugą przyczyną rozpadu, sojuszu mogą być coraz silniejsze różnice polityczne.
    Wydaje się, że wobec braku jednego wspólnego wroga - Układu Warszawskiego, pakt podzieli się wkrótce na dwie naturalne strefy intersesów: basen Morza Śródziemnego (Portugalia, Hiszpania, Francja, Włochy, Grecja i Turcja) oraz Morza Północnego (Wielka Brytania, Niemcy, Holandia i Belgia, Norwegia i Dania). Nie będzie to podział formalny, ale różnice staną się wyraźne. Trudno wszak, aby Dania czy Norwegia uznały np. atak syryjski na Turcję, za agresję na ich własne terytorium. Artykuł 5 Karty Atlantyckiej, w takim rozumieniu jak to było dotąd (wspólny wysiłek zbrojny przeciw każdej agresji) przestał więc praktycznie obowiązywać. Polska z racji swego położenia będzie aspirować do grupy krajów z basenu Morza Północnego, ale nie posiadając silnej floty i leżąc z dala od centrum tego regionu, nie będziemy partnerem liczącym się.
   Wydaje się też, że zaangażowanie USA w Europie będzie coraz mniejsze, a z pewnością coraz niemilej widziane przez kraje franko-germańskie. Już teraz toczy się dyskusja o poddaniu wszelkich akcji militarnych paktu poza jego granicami pod kontrolę Rady Bezpieczeństwa ONZ, co znacznie zmniejszyłoby możliwość samodzielnych decyzji podejmowanych przez Waszyngton, za czym mocno optują Francuzi i Niemcy. Takich sporów jest więcej: problemy z europejską tożsamością obronną, kwestia dowództwa południowej flanki NATO itp.
    Dlatego jestem daleki od przekonania, że samo wejście do NATO jest dla naszego kraju gwarancją bezpieczeństwa. Ani przyszły kształt sojuszu, ani znaczne weń zaangażowanie USA,  ani nawet samo istnienie Paktu Północnoatlantyckiego, nie jest wszak przesądzone. A ewentualna regionalizacja NATO, oraz spory krajów zachodnich wraz z niechęcią społeczeństw i polityków z tych krajów do jakichkolwiek operacji zbrojnych, mogą okazać się w skutkach bardzo groźne i dać o sobie znać w trudnej dla Polski sytuacji.

    Mit drugi: koniec historii
   Wielu odczytało koncepcję końca historii Francisa Fukuyamy jako trwałe zakończenie ciągu konfliktów i wojen. Tymczasem amerykański politolog miał na myśli jedynie tryumf demokracji liberalnej modelu zachodnioeuropejskiego, najdoskonalszej według niego formy ustroju państwa, a nie kres wszelkich konfliktów. Dlatego nie wykluczyłbym kategorycznie możliwości, że kiedyś Polska może znaleźć się jeszcze na pierwszej linii frontu.
    Choć obecnie nie zanosi się na żaden konflikt zbrojny w naszej części Europy, to nie możemy przecież wierzyć bezgranicznie, że stan taki będzie trwał wiecznie.
   Geopolityczne położenie naszego kraju sprawia, iż możliwe kierunki agresji są właściwie tylko dwa: ze wschodu na zachód oraz przeciwny do niego, z zachodu na wschód. W ciągu wieków właśnie z tych kierunków wychodziły uderzenia, które przetaczały się jak walec przez nasze ziemie i tylko z rzadka byliśmy je w stanie powstrzymać. Południowa granica Polski chroniona jest przez pasmo Karpat, uniemożliwiającego przerzucenie dużej ilości ciężkiego sprzętu niezbędnego do prowadzenia ofensywy, poza tym od dawna nie mieliśmy za sąsiada na południu państwa na tyle silnego, aby realnie brać pod uwagę groźbę agresji z jego strony. Na północy nie graniczymy z żadnym krajem (obwód Kaliningradzki zaliczyłbym ze względów politycznych do kierunku wschodniego), i mimo że posiadamy długą, piaszczystą, a więc idealną do desantu granicę morską, jest to raczej granica bezpieczna. Atak na Polskę z północy ma dla agresora tę wadę, że względnie daleko jest stamtąd do ważnych centrów przemysłowych i ośrodków decyzyjno-politycznych, których szybkie zdobycie decyduje praktycznie o wyniku wojny, nie mówiąc już o trudności przeprowadenia operacji desantowej na dużą skalę. Powyższe rozważania należy jednak skorygować o czynnik dla bezpieczeństwa kraju decydujący: siłę i nastawienie krajów sąsiedzkich.
   Na zachodzie graniczymy z Niemiecką Republiką Federalną, krajem bez porównania silniejszym gospodarczo i militarnie, a także o wiele więcej znaczącym na arenie międzynarodowej. Gdyby to był wiek XIX, albo pierwsza połowa XX stulecia wówczas powinniśmy się rzeczywiście obawiać potencjalnej ekspansji tak silnego państwa. Teraz jednak, w erze informatyzacji, w erze panowania ekonomii nad polityką, słowem w Tofflerowskiej epoce „trzeciej fali” tradycyjne powody ekspansji tracą na znaczeniu. Niegdyś potęga gospodarcza państw mierzona była ilością wydobytego węgla, wytopionej stali, mocą maszyn etc. Zdobycie np Śląska stanowiło tak wielką pokusę również dlatego, że przyczyniało się do wzrostu zamożności kraju zwycięskiego. Jednak wraz z postępującym odchodzeniem od tradycyjnych, kopalnych źródeł energii i ogromnym wzroście udziału sektora usługowego w wytwarzaniu PKB, rywalizacja o uprzemysłowione obszary znacznie osłabła.
Drugim powodem dla którego obecnie wszczyna się tak mało wojen jest znaczne umiędzynarodowienie kapitału, postępujące uzależnienie rynków od siebie nawzajem oraz istnienie potężnych ponadnarodowych korporacji. Więzi gospodarcze są w Europie, i nie tylko zresztą, tak silne, że zacierają różnice mogące być źródłem konfliktu.
   Te właśnie powody, wraz z czynnikami typowo zachodnioeuropejskimi, do których zaliczyć należy zamożność społeczeństw, stabilność systemu demokratycznego (niechętnego wszelkim wojnom ze swej natury) ułatwiająca przewidywalność polityki danego kraju, i ściślejszą niż w innych regionach integrację struktur gospodarczo-politycznych, przekonują nas o tym, że z kierunku zachodniego nie grozi nam żadne militarne niebezpieczeństwo. Niestety, nie da się tego powiedzieć o naszych wschodnich sąsiadach.
    Prawosławne społeczeństwa krajów byłego ZSRR są biedne, a system demokratyczny jest po prostu obcy kulturowo tamtejszym klasom rządzących, stąd wszelkiego typu quasi autorytarne systemy polityczne. A to właśnie model rządów jednostki jest tym najbardziej sprzyjającym wszelkiej agresji. Chcąc bowiem utrzymać sie przy władzy jak najdłużej, przywódca państwa często usiłuje odwracać uwagę swojej opinii publicznej od licznych problemów wewnętrznych poprzez wynajdywanie zewnętrznych zagrożeń. Takie akcenty, zresztą nieprzyjazne właśnie Polsce, pojawiają się np w wypowiedziach prezydenta Białorusi, Aleksandra Łukaszenki, kraju, w którym klasa średnia - zwykle gwarant stabilności - jest bardzo słaba, silny jest natomiast resentyment do dawnej potęgi Związku Radzieckiego. Łukaszenka straszy Białorusinów widmem „wrogiego Zachodu”, a Polskę uważa za zdrajców „sprawy słowiańskiej”. Prezydent Białorusi udowodnił już w trakcie konfliktu w Kosowie, że łatwo może sprokurować napiętą sytuację, wykorzystując ją do własnych celów. Wówczas bowiem, jak podaje Ośrodek Studiów Wschodnich, Łukaszenka oskarżył polską mniejszość na Białorusi o przygotowywanie zamachu stanu na polecenie Zachodu, co było absolutną nieprawdą, ale przyczyniło się do stworzenia wizerunku „nieprzyjaznej Polski”.
   Niepewny jest dalszy los Ukrainy. Czy pozostanie jednym państwem, czy się podzieli? Czy będzie dążyć do Unii Europejskiej, czy ostatecznie ześlizgnie się w orbitę wpływów rosyjskich? Na te pytania ciężko udzielić dziś odpowiedzi. Rosja z kolei utraciła swą dawną potęgę, ale choć „Rosja nigdy nie jest tak mocna jak się wydaje” to i „nie jest nigdy tak słaba jak się wydaje”. Niedofinansowanie rosyjskich sił zbrojnych nie powinno nas zmylić. Tamtejsze ośrodki przemysłu zbrojeniowego wciąż są w stanie wyprodukować najnowocześniejsze uzbrojenie, i mimo że nie ma dzisiaj pieniędzy na wyposażenie weń wojska, kiedyś te pieniądze się znajdą. Po prostu będą musiały.
   Jest oczywiste, że w dzisiejszych czasach bogate kraje nie będą atakować biednych (mówię tutaj o agresji w „starym stylu”, nie o operacjach określanych mianem „peacekeepingu” czy „peacemakingu”), ponieważ mają zbyt wiele do stracenia ekonomicznie. Ich gospodarkom po prostu potrzebny jest pokój, aby dalej mogły się swobodnie rozwijać. Tymczasem kraje biedne mają do stracenia o wiele mniej (i tak są już ubogie) a ich przywódcy mogą nawet dużo zyskać (zwłaszcza przedłużenie legitymacji do sprawowania władzy). Polska, wbrew temu co twierdzą niektórzy politycy, na globalnej mapie polityki zalicza się do tych bogatych, a od wschodu otoczona jest krajami biednymi. Musimy o tym pamiętać redukując wydatki na zbrojenia.
    Oczywiście, ewentualna agresja, jeśli w ogóle nastąpi, nie musi mieć miejsca jutro, czy za pięć lat. Dziś jesteśmy członkami NATO, i tak długo jak pakt ten będzie skutecznym militarnie narzędziem, względnie jednolitym politycznie, możemy czuć się bezpieczni. Jak już jednak wcześniej pisałem, nie wiadomo w jakim kierunku sojusz ten będzie dryfował. Może się więc tak zdarzyć, że w obliczu ewentualnego konfliktu zostaniemy sami. A wówczas ciężko będzie nadrobić wieloletnie zapóźnienia w organizacji, wyszkoleniu i uzbrojeniu armii, czego mieliśmy już niemiłą okazję doświadczyć we wrześniu’39. Poza tym nawet w obecnej chwili, w razie ataku musielibyśmy odeprzeć pierwsze uderzenie sami, czekając dopiero na przybycie oddziałów sojuszniczych. Brak odpowiedniej, kompatybilnej z natowskimi standardami infrastruktury, może ową pomoc znacznie opóźnić, a słabość armii, uczynić ją bezcelową.
   Silna armia, to także niezastąpiona sojuszniczka ministra spraw zagranicznych. Celem polityki zagranicznej każdego kraju jest takie działanie, aby w jak największym stopniu decydować o wszystkim, co dotyczy danego kraju. Osiąga sie to poprzez wyrobienie sobie wśród partnerów odpowiednio mocnej pozycji. Jeśli szef NATO George Robertson, przylatując do Warszawy jest przekonany, że znajduje się w Moskwie, a następnie zwraca się do polskiego ministra obrony Bronisława Komorowskiego per „Baranowski”, świadczy to o niczym innym, jak tylko o słabej pozycji Polski wśród partnerów z NATO. Jeśli ów Robertson zachęcony przemówieniami polskich oficjeli, w których w odniesieniu do polskiej armii, aż roi się od słów w rodzaju: „interoperacyjność”, „wszechstronne przygotowanie” itp., podchodzi do stojących nieopodal żołnierzy elitarnego batalionu spadochroniarzy i zadaje pytanie „Do you speak english?”, a odpowiedzią są przeczące ruchy głowy, to owa słaba pozycja szybko się nie poprawi. Chcę przez to powiedzieć, że gdybyśmy do Kosowa wysłali nie batalion a brygadę wojska, to zyskalibyśmy może większe prawo do decydowania o przyszłości paktu,a więc de facto o naszym bezpieczeństwie. Gdybyśmy mieli obecnie 18 samolotów przygotowanych do pełnego współdziałania z sojuszem, jak tego od nas NATO wymaga, a nie cztery, i to nie całkiem odpowiadające standardom, może minister Komorowski nie zostałby „przemianowany” na Baranowskiego. Prawda jest jednak taka, że niezbyt się z nami liczą w Europie. Nasze zaangażowanie w rozwiązywanie europejskich problemów oraz silna pozycja w regionie, warunki trudne do spełnienia bez silnej armii, mogłoby to zmienić.

    Silna, czyli jaka?
   Silna i nowoczesna armia, to armia przygotowana do skutecznego wypełniania zadań nie tylko w czasie wojny. Jako skoszarowana, zdyscyplinowana i wyposażona w odpowiedni sprzęt duża grupa ludzi, jest ona wręcz niezastąpiona w czasie różnych klęsk żywiołowych czy katastrof, które coraz częsciej nawiedzają nasz kraj (np ostatnie powodzie). Wojsko jest w takich wypadkach skuteczniejsze od obrony cywilnej, gdyż posiada już wyspecjalizowane centra dowodzenia oraz ma w swym składzie ludzi o odpowiednich kwalifikacjach do kierowania dużymi akcjami (czyt. oficerów), podczas gdy obrona cywilna tworzy niestety centra dowodzenia ad hoc, a decydujący głos w prowadzeniu akcji mają np lokalni urzednicy państwowi, często bez odpowiedniego przygotowania. Choć przyjęta przez Sejm 26 lipca 2001 roku „Ustawa o gotowości cywilnej i zarządzaniu kryzysowym” przewiduje oddanie pododdziałów wojska pod komendę wojewody (art.11) i to dopiero po zarządzeniu premiera, nadal mogą one być główną siłą akcji ratowniczej, a nie jak dotąd - jedynie swoistym „odwodem”. Do tego jednak, aby wojsko mogło skutecznie wykonywać takie zadania, musi mieć odpowiedni sprzęt (śmigłowce, transportery pływające, mosty pontonowe itp.) i być w tym zakresie przeszkolone. Tymczasem nie ma na to pieniędzy. Kołowych transporterów brak, a gąsienicowe są dla takich akcji po pierwsze: za ciężkie, po drugie: zbyt nieekonomiczne. Ciężkich śmigłowców nasza armia nie posiada w ogóle, a Sokołów jest zbyt mało.
   Co do zadań typowo militarnych, to w przyszłości nasze wojsko może stanąć w obliczu dwóch rodzajów sytuacji: lokalny konflikt poza granicami kraju oraz klasyczna agresja na Polskę, ze strony któregoś z sąsiadów. Pierwszy rodzaj konfliktów, analogiczny do sytuacji w Kosowie czy Bośni, wymaga od Polski dysponowania wysoce mobilnymi oddziałami w sile mniej więcej brygady, gotowymi do wysłania w zapalny rejon w bardzo krótkim czasie (5-7 dni), drugą brygadą zdolną do akcji poza granicami kraju mniej więcej po 2 tygodniach oraz eskadrą lotnictwa taktycznego (18 samolotów) i własnym lotnictwem transportowym. Dzisiaj Polska dysponuje tylko jednym batalionem, w pełni wyposażonym i kompatybilnym z siłami NATO. Dla drugiego batalionu nie wystarcza już sprzętu (m.in samochodów rozpoznawczych, transporterów i granatników p-panc). Jeśli chodzi o lotnictwo, to w ogóle nie ma o czym mówić, gdyż obecnie nie jesteśmy w stanie wysłać praktycznie żadnego samolotu np do baz we Włoszech czy na Węgry. Brak również odpowiednich samolotów transportowych, dlatego nasi spadochroniarze jechali do Kosowa pociągami, a za wynajęte samoloty innych krajów NATO musimy rzecz jasna zapłacić. Należy mieć świadomość tego, iż takie operacje pochłaniają dużo pieniedzy, ale jednocześnie dzięki udziałowi w nich polskich wojsk, wzrasta międzynarodowa pozycja naszego kraju!
   Wojsko Polskie  powino być na tyle skutecznym narzędziem obrony przed agresją krajów ościennych, górujących obecnie nad naszą armią ilościowo i często także jakościowo, aby uczynić ową agresję kompletnie nieopłacalną. Konieczne jest dlatego zlikwidowanie przewagi ewentualnego przeciwnika w jakości uzbrojenia. Broń pancerna jest zdecydowanie ofensywnym środkiem walki, dlatego, wobec czysto defensywnej polskiej doktryny wojennej,  jakieś znaczne inwestycje na ten rodzaj uzbrojenia raczej mijają się z celem. Modernizacja większości czołgów T-72 do standardu PT-91 Twardy, oraz likwidacja przestarzałego sprzętu (ponad 800 czołgów T-54/55) w zupełności powinna Polsce wystarczyć. Z tych samych względów  zwalczanie broni pancernej przeciwnika musi być priorytetem. Absolutnie niezbędne wydaje się zatem zakupienie dużej ilości nowoczesnych zestawów przeciwpancernych dla wojsk lądowych (amerykańskie TOW-2 i Hellfire, europejskie HOT-3 i TRIGAT czy izraelskie NT-D) oraz wyspecjalizowanych śmigłowców przeciwpancernych średniej klasy (amerykańska Cobra, włoski A-129 lub południowoafrykański Rooivalk), zarzucając przy okazji zupełnie  nierealny pomysł uczynienia takiegoż śmigłowca z poczciwego Sokoła. Może warto by zastanowić się także nad zakupem kołowych niszczycieli czołgów (np typu Centauro czy AMX-10), jako taniej alternatywy gruntownej modernizacji parku czołgowego. W dalszej kolejności należy wyposażyć polskie lotnictwo w nowoczesne samoloty wielozadaniowe, zmodernizować szturmowe Su-22 oraz odtworzyć zupełnie już przestarzałe lotnictwo morskie (używające obecnie MiGów-21) w myśl zasady, iż „najlepszym okrętem na Bałtyku jest samolot”. PMW powinna wzbogacić się o jeden lub dwa średnie okręty podwodne, fregaty wielozadaniowe, kilka małych okrętów rakietowych oraz nowoczesne zestawy rakiet klasy ziemia-woda (francuskie Exocety, szwedzkie RBS-15, amerykańskie Harpoony).
   Polski długo jeszcze nie będzie stać na w pełni zawodową armię, ale proces stopniowego uzawodowienia należy kontynuować. Wobec coraz bardziej skomplikowanych systemów łączności, rozpoznania itp szkolenie rezerwistów jest coraz bardziej nieopłacalne. Jądrem Wojska Polskiego powinny zatem być: w pełni zawodowe lotnictwo, w dużej mierze zawodowa marynarka oraz w pełni zawodowe elitarne jednostki aeromobilne (w sile conajmniej dwóch - trzech brygad) i specjalne. Wobec braku braku środków całkiem realny jest podział na wojsko „A”, zawodowe, świetnie wyposażone i uzbrojone oraz wojsko „B” - niedoinwestowane, złożone z rezerwistów, stanowiące ok 2/3 lub 3/5 całości armii. W tym kierunku zmierza również przyjęty przez rząd 30 stycznia 2001 roku „Program przebudowy i modernizacji technicznej Sił Zbrojnych RP w latach 2001-2006”. Choć jest to absolutnie program minimum, nawet i on może nie zostać zrealizowany, jak zreszta wiele innych programów. Pozostaje tylko mieć nadzieję, że kolejna zmiana rządzących nie wpłynie na realizację tego niezłego w miarę planu, że wreszcie zostanie zakupiony samolot wielozadaniowy, rakiety p-panc, okręty podwodne i wiele innych systemów uzbrojenia, które dawno już miały znaleźć się na wyposażeniu WP, ale przez krótkowzroczność polityków tak się nie stało. Oby tym razem było inaczej.
 

                                                                                                     Bartosz Odorowicz