Przez status jeńca wojennego należy rozumieć
jego prawa i obowiązki wobec władz strony zatrzymującej oraz obowiązki
i uprawnienia strony zatrzymującej w stosunku do jeńców.
Postanowienia Konwencji o traktowaniu
jeńców wojennych mają zastosowanie w razie wypowiedzenia wojny
lub powstania jakiegokolwiek konfliktu zbrojnego miedzy stronami konfliktu,
nawet w tym przypadku, gdyby jedna ze stron nie uznała stanu wojny.
Jeniec wojenny to osoba, która znalazła
się we władzy nieprzyjaciela, a należy do jednej z podanej niżej kategorii:
1. członków sił zbrojnych strony
pozostającej w konflikcie, jak również członków milicji i oddziałów ochotniczych,
stanowiących cześć tych sił zbrojnych;
2. członków innych milicji i oddziałów
ochotniczych, włączając w to członków zorganizowanego ruchu oporu, należących
do jednej ze stron konfliktu i działających poza granicami lub w granicach
własnego terytorium, nawet w przypadku, gdy to terytorium jest okupowane,
ale pod warunkiem, że milicje lub oddziały ochotnicze (ruchy oporu) odpowiadają
warunkom: noszą stały i dający się z daleka zidentyfikować znak rozpoznawczy,
jawnie noszą broń, przestrzegają w swoich działaniach praw i zwyczajów
wojny;
3. członków regularnych sił zbrojnych,
którzy podają się za podlegających rządowi lub władzy nie uznanym przez
państwo zatrzymujące;
4. osób towarzyszących siłom zbrojnym,
ale nie należących do nich bezpośrednio, jak np. cywilnych członków załóg
samolotów wojskowych, korespondentów wojennych, dostawców, członków oddziałów
pracy lub służb powołanych do opiekowania się wojskowymi, którym towarzyszą,
przy czym osoby wojskowe zobowiązane są wydać im w tym celu kartę tożsamości
według określonego wzoru.
Znalezienie się w niewoli w sytuacji wymuszonej
walką lub dobrowolnie nie może wpływać na zakres praw i obowiązków jeńca.
Przepisy Konwencji Genewskiej stosuje
się do osób wymienionych wyżej od chwili, gdy dostaną się w ręce nieprzyjaciela
aż do momentu, gdy zostaną ostatecznie uwolnione.
W sytuacji, gdy w ręce nieprzyjaciela
wpadną osoby, które brały udział w działaniach wojennych, a istnieją wątpliwości
co do ich przynależności, będą one korzystać z ochrony od momentu, gdy
właściwy sąd ustali ich sytuację prawną.
Z los i sytuację jeńca wojennego odpowiedzialne
są wyłącznie władze państwa nieprzyjacielskiego. Nie są odpowiedzialne
ani poszczególne osoby, ani oddziały wojskowe, które wzięły jeńca do niewoli.
Za traktowanie jeńców wojennych odpowiada
zawsze państwo zatrzymujące niezależnie od istniejącej odpowiedzialności
indywidualnej.